Na pierwszy rzut oka brzmi niewinnie: uchyłki jelita grubego. Ale kiedy dają o sobie znać, to potrafią uprzykrzyć życie. Skąd się biorą te tajemnicze wypukłości? Co oznacza diagnoza "uchyłkowatość jelita"? Czy da się z tym żyć bez dolegliwości bólowych jamy brzusznej? Rozsiądź się wygodnie – wyjaśnimy wszystko!
Ściana jelita grubego składa się z czterech warstw. Wymieniając je w kolejności od wnętrza jelita pierwsza to błona śluzowa, pod nią znajduje się tkanka podśluzowa, błona mięśniowa i surowicza. Uchyłki jelita grubego to wpuklenia błony śluzowej przez błonę mięśniową jelita grubego. Wiemy, że może być ciężko sobie to wyobrazić więc spójrz na schemat, który dla Ciebie przygotowaliśmy. Mówić prościej, uchyłki to małe "kieszonki", które tworzą się w ścianie jelita grubego. Wyglądają jak drobne uwypuklenia, trochę jak bańki na oponie. Zazwyczaj mają wielkość 5-10 mm, ale u niektórych pacjentów obserwować możemy też głębokie, kilkucentymetrowe uchyłki, które mogą deformować światło jelita. Uchyłki mogą być pojedyncze, ale najczęściej jest ich więcej. Uchyłki jelita grubego mogą powstawać w całym jelicie grubym, jednak najczęściej występują w esicy (esica to końcowy odcinek jelita grubego, jest w kształcie litery “S” i lokalizuje się po lewej stronie jamy brzusznej, w jej dolnej części).
Dobra wiadomość? U większości osób uchyłki przez długi czas nie dają żadnych objawów.
Zła wiadomość? Jeśli dojdzie do zapalenia uchyłków wchodzimy w temat, który potrafi “dać w kość”.
Wyobraźmy sobie taką sytuację: pacjent zgłasza się na kolonoskopię. Po wykonaniu badania lekarz informuje: „Ma Pan/Pani uchyłki jelita grubego.” Pacjent jest zaskoczony: „Jak to? Mam jakąś chorobę jelita, a przecież czuję się dobrze – nic mnie nie boli, nie mam żadnych dolegliwości ze strony przewodu pokarmowego.”
Wyjaśnijmy: uchyłki to jak już wiemy drobne „kieszonki”, czyli wpuklenia błony śluzowej przez warstwę mięśniową jelita grubego. Jeśli pacjent nie odczuwa z ich powodu żadnych dolegliwości, mówimy o uchyłkowatości jelita grubego, czyli bezobjawowym występowaniu uchyłków.
Natomiast u 20-30% pacjentów uchyłki jelita grubego powodują objawy i wtedy lekarz rozpoznaje chorobę uchyłkową jelita grubego.
W skrócie można to przedstawić za pomocą prostych równań:
obecność uchyłków + brak objawów = diagnoza uchyłkowatości jelita grubego
obecność uchyłków + objawy = diagnoza choroby uchyłkowej jelita grubego
Uchyłki jelita grubego przede wszystkim występują u osób starszych - po 60 roku życia mogą występować już u ponad połowy populacji. Jednak u większości osób, u których obecne są uchyłki jelita grubego nie powodują one żadnych objawów i wykrywane są przypadkowo w trakcie kolonoskopii, na przykład wykonywanej w ramach badań przesiewowych.
Uchyłki to trochę efekt... współczesnego stylu życia. Zbyt mało błonnika w diecie, siedzący tryb życia i przewlekłe zaparcia to główni winowajcy. Dlatego, pomimo że uchyłki występują głównie u osób starszych obecnie coraz częściej diagnozowane są u osób młodszych.
Najczęściej uchyłki są wykrywane przypadkowo – podczas kolonoskopii lub czasem w tomografii komputerowej jamy brzusznej, zleconej z innego powodu.
Jeżeli na podstawie wywiadu zebranego z pacjentem lekarz podejrzewa chorobę uchyłkową jelit grubego badaniem diagnostycznym pierwszego wyboru jest kolonoskopia. W Centrum Medycznym ENDO-MED możesz wykonać kolonoskopię zarówno w ramach NFZ, jak i prywatnie. W ENDO-MED czeka na Ciebie doświadczony zespół endoskopistów, nowoczesny sprzęt oraz komfortowa i przyjazna atmosfera – wszystko po to, byś czuł się bezpiecznie i spokojnie podczas badania.
Gdy podejrzewa się zapalenie uchyłków, lekarz może zlecić badania krwi (CRP, morfologia) oraz USG jamy brzusznej lub tomografię komputerową jamy brzusznej.
Do typowych objawów choroby uchyłkowej jelita grubego należą dolegliwości bólowe jamy brzusznej, najczęściej zlokalizowane w lewym podbrzuszu oraz zaparcia lub zmienny rytm wypróżnień czyli naprzemienne zaparcia z biegunkami. Zmienny rytm wypróżnień w tej jednostce chorobowej wynika z zaburzeń motoryki jelita, zalegania treści kałowej w uchyłkach oraz miejscowego stanu zapalnego. Dodatkowo zaleganie stolca sprzyja nieprawidłowej fermentacji przez bakterie, co prowadzi do wzdęć, gazów i biegunek.
Teraz znasz już objawy choroby uchyłkowej jelita grubego. Jakie mogą być powikłania uchyłków okrężnicy?
Najczęstszym powikłaniem jest ostre zapalenie uchyłków. Wówczas pacjenci najczęściej zgłaszają silny ból w lewym dole biodrowym z towarzyszącą gorączką, osłabieniem. Dodatkowo obserwować można nasilone wzdęcia, czasem zatrzymanie gazów i stolca. Ostre zapalenie uchyłków jelita grubego bywa nieformalnie nazywane “odwróconym zapaleniem wyrostka robaczkowego”, ponieważ jego objawy często przypominają symptomy zapalenia wyrostka, jednak lokalizują się po przeciwnej stronie brzucha – najczęściej w lewym dole biodrowym. Pamiętaj, że jeżeli obserwujesz u siebie objawy mogące odpowiadać ostremu zapaleniu uchyłków powinieneś natychmiast skonsultować się z lekarzem lub zgłosić do szpitala. W diagnostyce ostrego zapalenia uchyłków wykonuje się badania z krwi celem oceny stanu zapalnego (morfologia, CRP) oraz badanie obrazowe jamy brzusznej (USG lub tomografię komputerową). W niektórych przypadkach ostrego zapalenia uchyłków może być wskazana hospitalizacja.
Podsumowując, do objawów choroby uchyłkowej jelita grubego należą:
Natomiast symptomami ostrego zapalenia uchyłków są:
Pamiętaj, że ostre zapalenie uchyłków to stan nagły, wymagający pilnej konsultacji lekarskiej – może prowadzić do powikłań jak perforacja, ropień czy zapalenie otrzewnej.
Leczenie uchyłków – czy da się uniknąć powikłań?
Wśród zaleceń dla pacjentów z uchyłkowatością jelita (czyli bezobjawowym występowaniem uchyłków) i niepowikłana chorobą uchyłkową należy wymienić:
W leczeniu choroby uchyłkowej jelita grubego lekarz może zalecić stosowanie antybiotyków, a także leków rozkurczowych i przeciwbólowych w zależności od nasilenia objawów.
Po szczegółowe, indywidualnie dopasowane zalecenia warto zgłosić się do lekarza gastroenterologa.
W Centrum Medycznym ENDO-MED możesz liczyć na wysokiej jakości konsultację – zespół doświadczonych gastroenterologów zapewnia profesjonalną diagnostykę i spersonalizowane podejście do każdego pacjenta.
W skrajnych przypadkach choroby uchyłkowej okrężnicy lub ostrym zapaleniu uchyłków – np. przy perforacji jelita, ropniach lub nawracających zapaleniach – może być konieczny zabieg chirurgiczny.
W skrócie: błonnik, błonnik i jeszcze raz błonnik. Ale spokojnie – nie trzeba od razu jeść całego worka otrębów. Pamiętaj aby zwiększenie ilości błonnika w diecie odbywało się stopniowo. Nagłe spożycie dużej ilości błonnika może prowadzić do dolegliwości bólowych jamy brzusznej czy wzdęć.
Kilka słów o diecie bogatej w błonnik, czyli co warto jeść?:
W przypadku uchyłków jelita grubego dieta powinna być bogatobłonnikowa, zróżnicowana. Należy unikać produktów wysoko przetworzonych, jedzenia typu “fast food”. Warto zamienić jasne pieczywo na pełnoziarniste. Ciekawym rozwiązaniem jest dodawanie nasion np. słonecznika, siemienia lnianego czy dyni do posiłków.
Jednocześnie należy pamiętać, że u pacjentów z uchyłkami jelita grubego, u których występuje nadwaga lub otyłość, zalecana jest redukcja masy ciała. W takim przypadku pomocna może okazać się konsultacja z dietetykiem, który opracuje indywidualny plan żywieniowy wspierający zarówno redukcję wagi, jak i zdrowie jelit.
Prawidłowa dieta odgrywa istotną rolę w zapobieganiu zaostrzeniom choroby uchyłkowej jelita grubego oraz w łagodzeniu jej objawów.
W przypadku wątpliwości dotyczących diety, warto skonsultować się z dietetykiem klinicznym, który pomoże opracować plan żywieniowy dostosowany do indywidualnych potrzeb pacjenta oraz jego stanu zdrowia.
Uwaga!
U pacjentów z ostrym zapaleniem uchyłków jelita grubego konieczne jest zastosowanie odpowiednio dostosowanej diety, o której powinien zdecydować lekarz!!! W pierwszych dniach zapalenia najczęściej zalecana jest dieta płynna lub ubogoresztkowa (o niskiej zawartości błonnika), aby zmniejszyć obciążenie jelit.
W niektórych przypadkach konieczne może być czasowe wprowadzenie diety ścisłej.
Rozszerzanie diety powinno przebiegać stopniowo i pod ścisłą kontrolą medyczną, zgodnie z indywidualnymi potrzebami pacjenta i przebiegiem choroby.
To częste pytanie i ważne, żeby je wyjaśnić: uchyłkowatość jelita grubego sama w sobie NIE prowadzi do raka.
Ale… objawy raka jelita grubego mogą być podobne do tych, które daje zapalenie uchyłków. Dlatego tak ważne jest, aby nie ignorować:
Jeśli masz jakiekolwiek wątpliwości – skonsultuj się z lekarzem i wykonaj odpowiednie badania.
Uchyłki jelita grubego to nie koniec świata. W większości przypadków da się z nimi żyć bezobjawowo, jeśli tylko zadbasz o swoje jelita. Dieta bogata w błonnik, regularne wypróżnienia, ruch i nawodnienie – to podstawa. A jeśli pojawią się objawy? Nie panikuj – tylko zgłoś się do lekarza.
Autor: dr n. med. Dominika Ślósarz
